Kan fizyolojisi, insan vücudunun belki de en göz kamaştırıcı konularından biridir. Çünkü kan; hücreleri besleyen, mikroorganizmalarla savaşan, vücudu soğutan-ısıtan, hormonları taşıyan ve hayatı sürdüren gerçek bir “biyolojik kargo sistemi” gibi çalışır.
Hem hemşirelik öğrencileri hem de temel mikrobiyoloji okuyanlar için kan fizyolojisini iyi kavramak, tüm klinik süreçlerin kapısını aralayan temel bilgidir.

Bu yazıda kanın yapısı, hücre çeşitleri, kanın görevleri, hemşirelik açısından kritik noktalar, sınavlarda sorulan klasik sorular ve internette en çok aranan soruların cevapları ile birlikte komple bir “ders notu + konu anlatımı” tadında içerik bulacaksın.

KAN NEDİR?

Kan; plazma ve hücresel elemanlardan oluşan, damarlar içinde dolaşarak tüm vücuda oksijen ve besin maddeleri taşıyan hayati bir sıvıdır. Yetişkin bir insanda ortalama 4,5–6 litre kan bulunur.
Temel bileşenler:

• Plazma (%55) → Su, elektrolitler, proteinler (albumin, globulin, fibrinojen)

• Hücreler (%45) → Eritrosit (RBC), lökosit (WBC), trombosit (PLT)

KANIN GÖREVLERİ

KANIN HÜCRESEL ELEMANLARI

1. Eritrositler (Alyuvarlar)

• Oksijen taşıyan hemoglobin içerir.

• Ortalama ömürleri 120 gündür.

• Çekirdek içermezler.

• Eksikliği → anemi

• Fazlalığı → polisitemi

2. Lökositler (Akyuvarlar)

Vücudun “savunma askerleridir”.

Ana gruplar:

• Nötrofiller → Bakteriyel enfeksiyonlarda artar.

• Lenfositler → Viral enfeksiyonlarda yükselir.

• Monositler → Makrofajlara dönüşür.

• Eozinofiller → Alerji ve parazitik hastalıklarda yükselir.

• Bazofiller → Histamin salgılar.

3. Trombositler (Plateletler)

• Görevleri: Pıhtılaşma

• Yarı ömürleri: 7–10 gün

• Düşüklüğü → trombositopeni (kanama riski)

• Yüksekliği → trombositoz (pıhtı riski)

HEMŞİRELİKTE KAN FİZYOLOJİSİ NEDEN ÖNEMLİ?

• IV tedavilerin doğru uygulanması

• Kan transfüzyonu yönetimi

• Laboratuvar değerlerinin yorumlanması (Hb, Hct, WBC, PLT)

• Şok tablolarının tanınması

• Anemi, enfeksiyon ve kanama risklerinin değerlendirilmesi

• Vital bulgular ile kan volümü arasındaki ilişki

Kısacası, kan fizyolojisini bilmek hemşirelik bakımının temel taşıdır.

SIK SORULAN SORULAR (SSS)

1. Kanın %55’ini oluşturan kısım nedir?

Plazmadır.

2. Eritrositlerin temel görevi nedir?

Oksijen ve karbondioksit taşımak.

3. Enfeksiyonda hangi lökosit yükselir?

• Bakteriyel enfeksiyon: Nötrofil

• Viral enfeksiyon: Lenfosit

4. Kanın pıhtılaşmasını sağlayan hücre nedir?

Trombositler.

5. Hematokrit nedir?

Kanın hacimce eritrosit oranıdır.

TABLO: KAN HÜCRELERİNİN ÖZELLİKLERİ

ÇIKMIŞ SORULAR – VİZE & FİNAL TARZI

1. Kanın pH dengesini hangi sistem korur?

Cevap: Tampon sistemleri (bikarbonat, fosfat, protein).

2. Nötrofil artışı hangi durumun göstergesidir?

Cevap: Bakteriyel enfeksiyon.

3. Pıhtılaşmayı başlatan hücresel yapı hangisidir?

Cevap: Trombositler.

4. Hematokrit seviyesinin düşmesi neyi gösterir?

Cevap: Anemi veya sıvı fazlalığı.

5. Eritrositlerin hemoglobini bağlamasında hangi element gereklidir?

Cevap: Demir (Fe).

İNTERNETTE EN ÇOK ARANAN SORULAR VE CEVAPLARI

Kan fizyolojisi kısa özet?

Kanın yapısı, hücreleri ve görevleri hakkında temel bilgiler içeren sistemdir.

Kan çizimi nasıl yapılır?

Genellikle plazma ve üç hücre tipinin şematik gösterimiyle çizilir.

Hemşirelik öğrencileri kan fizyolojisini neden öğrenir?

IV tedavi, transfüzyon, laboratuvar sonuçları ve hasta izlemi için zorunludur.

KAYNAKLAR

• Guyton & Hall – Tıbbi Fizyoloji

• Tortora – Principles of Anatomy and Physiology

• Basic Hematology Textbooks

• Güncel Hemşirelik ve Mikrobiyoloji Ders Notları