Endokrin sistem fizyolojisi, vücudun kimyasal haberleşme ağıdır. Hormon adı verilen özel kimyasal mesajcılar sayesinde organlar birbirinden haberdar olur, metabolizma dengelenir, büyüme ve gelişme düzenlenir, stres yanıtı kontrol edilir.

Kısacası; endokrin sistem olmadan vücutta düzen diye bir şey olmaz!

Bu nedenle hem hemşirelik, tıp, TUS, temel fizyoloji, vize–final sınav hazırlığı, çıkmış sorular, pdf konu anlatımı gibi derslerde en sık sorulan konulardan biridir.

Endokrin Sistem Nedir?

Endokrin sistem, hormon üreten salgı bezleri ve bu hormonlara hedef olan dokulardan oluşur.
Bu sistem “yavaş ama etkili” çalışan kimyasal haberleşme ağıdır.

Hormonlar:

• Kan yoluyla taşınır

• Uzak organlarda etkili olabilir

• Çok düşük miktarda bile güçlü etkiye sahiptir

Endokrin Bezler ve Görevleri

Aşağıdaki tablo sistemin hızlı anlaşılması için hazırlanmıştır:

Endokrin Sistemin Çalışma Mekanizması (Kısa Özet)

Hormonlar negatif feedback mantığıyla çalışır.
Örneğin:

• T3-T4 yükselirse → TSH baskılanır

• Kortizol yükselirse → ACTH baskılanır

Bu sayede hormonlar kanda dengede tutulur.

Temel Hormon Etki Mekanizmaları

Hormonlar iki grupta etki eder:

1. Su (Protein) Çözünen Hormonlar

• Hücre yüzeyi reseptörüne bağlanır

• Etki hızlıdır
  Örnek: İnsülin, adrenalin.

2. Yağda Çözünen Hormonlar

• Hücre içine girer, DNA’yı etkiler

• Etki yavaştır fakat uzundur
  Örnek: T3-T4, steroid hormonlar.

Hormonların Vücuttaki Temel Görevleri

✔ Metabolizmayı düzenlemek
✔ Su-tuz dengesini sürdürmek
✔ Büyüme ve gelişmeyi yönetmek
✔ Üreme fonksiyonlarını kontrol etmek
✔ Stres yanıtı oluşturmak
✔ Vücut sıcaklığı ve enerji kullanımını düzenlemek

Endokrin Sistem – Hemşirelik ve TUS İçin Özet Notlar

• Hipotalamus → Sistem patronu

• Hipofiz ön lobu → En fazla hormon salgılayan bölge

• ADH → Su tutmayı artırır (böbrek)

• Aldosteron → Sodyum tutar, potasyum atar

• Kortizol → Stres hormonu, glikozu yükseltir

• Tiroid hormonları → Metabolizma hızını artırır

Bu özet, sınavlarda direkt sorulan temel bilgi maddeleridir.

En Çok Aranan Sorular 

1. Endokrin sistem nedir?

Hormon üreten salgı bezleri ve bu hormonların hedef dokularından oluşan sistemdir.

2. Hormon nedir?

Vücuttaki hücrelerin birbiriyle iletişim kurmasını sağlayan kimyasal maddelerdir.

3. Tiroit hormonları ne işe yarar?

Metabolizma hızını düzenler.

4. ADH hormonu ne yapar?

Böbrekte su tutulmasını sağlar.

5. Kortizol neden yükselir?

Stres, enfeksiyon, ağır hastalık, uzun açlık.

Sık Sorulan Sorular (SSS)

➡ Hormonlar kanda nasıl taşınır?

Bazıları serbest, bazıları proteinlere bağlı halde taşınır.

➡ En hızlı çalışan hormon grubu hangisidir?

Katekolaminler (Adrenalin–Noradrenalin).

➡ Endokrin sistem bozulursa ne olur?

Metabolizma, büyüme, kan şekeri, stres yanıtı ve dengeler bozulur.

Çıkmış Soru Tarzı – Vize & Final

1. ADH hormonunun temel görevi nedir?
A) Kan şekerini düşürmek
B) Böbrekte su tutulumunu artırmak ✔
C) Yağ yakımını artırmak
D) Kan basıncını düşürmek

2. TSH hangi bezi uyarır?
→ Tiroid bezi ✔

3. Kortizol hangi bezden salgılanır?
→ Adrenal korteks ✔

4. İnsülinin etkisi nedir?
→ Kan şekerini düşürmek ✔

Deneme Soruları

1. Aldosteron hangi elektroliti arttırır? → Sodyum

2. Melatonin hangi bezden salgılanır? → Epifiz

3. T3-T4 hangi temel molekülden sentezlenir? → İyot

4. ACTH’nın hedef bezi hangisidir? → Adrenal korteks

5. Prolaktinin temel görevi? → Süt üretimi

Kaynaklar

• Guyton & Hall – Medical Physiology

• Ganong – Review of Medical Physiology

• TUS Ders Notları – Fizyoloji

• Hemşirelik Fizyoloji Ders Notları

• Endocrine Society Basic Guidelines