Dolaşım fizyolojisi, vücudun her hücresine hayat veren kanın, düzenli ve kontrollü bir şekilde taşınmasını inceleyen bilim dalıdır. Bir nevi “vücudun lojistik ağı”dır diyebiliriz. Kalp merkezde bir pompa olarak çalışırken damarlar yolları, kan ise taşıdığı oksijen ve besinlerle adeta bir kargo sistemi gibi tüm bedenimize hizmet eder.

Hemşirelik, ebelik, tıp ve sağlık yönetimi öğrencileri için dolaşım fizyolojisini anlamak; tansiyondan şoka, nabız değerlendirmesinden EKG ritimlerine kadar pek çok konunun temelini oluşturur. Gel, bu büyük sistemi akıcı ve samimi bir dille baştan sona keşfedelim.

DOLAŞIM FİZYOLOJİSİ NEDİR?

Dolaşım fizyolojisi; kalbin çalışma prensiplerini, kan akımını, damarların görevlerini ve dokuların oksijenlenmesini inceleyen fizyoloji alanıdır.
Kısaca: Kalp + Damarlar + Kan = Dolaşım Sistemi

Bu sistemin amacı nedir?

• Hücrelere oksijen taşımak

• Atık maddeleri uzaklaştırmak

• Vücut ısısını düzenlemek

• Hormonları taşımak

• Bağışıklığın bir parçası olmak

KALBİN YAPISI VE ÇALIŞMA MANTIĞI

Kalp dört odacıktan oluşur:

• Sağ atriyum

• Sağ ventrikül

• Sol atriyum

• Sol ventrikül

Kalbin en güçlü bölümü sol ventriküldür, çünkü kanı tüm vücuda pompalar.

Kalbin elektriksel sistemi ise şöyledir:

1. SA nodu (doğal kalp pili)

2. AV nod

3. His demeti

4. Purkinje lifleri

Bu sistem sayesinde kalp düzenli olarak kasılır.

KORONER DAMARLAR VE ÖNEMİ

Kalp kendi enerjisini koroner arterler sayesinde alır.
Eğer bu damarlar tıkanırsa ne olur?

• Kalp yeterli oksijen alamaz

• Göğüs ağrısı (anjina) gelişir

• Tıkanma uzun sürerse kalp krizi (MI) oluşur

Bu nedenle dolaşım fizyolojisi anlatımlarında koroner dolaşım her zaman kritik bir başlıktır.

DAMARLARIN GÖREVLERİ

KALP DÖNGÜSÜ

Kalp döngüsü iki fazdan oluşur:

• Sistol: Kalbin kasılması

• Diyastol: Kalbin gevşemesi

Diyastol fazı özellikle koroner damarlar için önemlidir çünkü kalp bu sırada oksijenlenir.

KAN BASINCI (TANSİYON) VE NABIZ

Kan basıncını belirleyen faktörler:

• Kalp debisi

• Toplam periferik direnç

• Kan hacmi

Nabız, kalbin dakikadaki atımının hissedilmesidir.

HEMŞİRELİK AÇISINDAN DOLAŞIM FİZYOLOJİSİ NEDEN ÖNEMLİ?

Hemşireler için bu konu hayati önem taşır çünkü:

• Şok tipleri değerlendirilir

• Nabız – tansiyon – kapiller dolum takibi yapılır

• Perfüzyon bozuklukları erken fark edilir

• Akut koroner sendrom belirtileri yorumlanır

• Kardiyak ritim değişiklikleri daha kolay anlaşılır

• Sıvı-elektrolit dengesinin dolaşıma etkisi değerlendirilir

SIK SORULAN SORULAR (SSS)

1. Dolaşım fizyolojisi neyi inceler?

Kalp, damarlar ve kan akışının işleyişini inceler.

2. Kalp neden sağ ve sol olmak üzere iki pompa gibi çalışır?

Sağ taraf akciğerlere, sol taraf ise tüm vücuda kan pompalar.

3. Koroner damar tıkanırsa ne olur?

Kalp oksijensiz kalır, bu da kalp krizine yol açabilir.

4. Nabız neden artar?

Egzersiz, stres, ateş, hipovolemi gibi durumlarda.

5. Kan basıncını düşüren şeyler nelerdir?

Damar genişlemesi, düşük kan hacmi, zayıf kalp kasılması.

İNTERNETTE EN ÇOK ARANAN SORULAR VE CEVAPLARI

Dolaşım fizyolojisi kısa özet nedir?

Kalp kanı pompalar, damarlar taşır, dokular oksijenlenir.

Koroner damar ne işe yarar?

Kalbin kendi ihtiyacı olan oksijeni sağlar.

Kalp krizi nasıl olur?

Koroner damarın tıkanmasıyla.

Kalp çizimi nasıl yapılır?

Dört odacıklı yapı + arter ve ven giriş/çıkışları gösterilerek.

VİZE–FİNAL TARZI ÇIKMIŞ SORULAR

1. Kalbin doğal pacemaker’ı hangi yapıdır?

SA nod.

2. Koroner damarlar kalbi hangi fazda besler?

Diyastol.

3. Hangi damar tipi kapakçık içerir?

Venler.

4. Periferik direnç hangi damarda en yüksektir?

Arteriyoller.

5. Nabız hangi damarlardan ölçülür?

Radial, karotis, femoral vb.

TABLO: KALP ODACIKLARI VE GÖREVLERİ

KISA ÖZET

• Kalp bir pompa, damarlar bir taşıma ağıdır.

• Koroner damarlar kalbin yaşam kaynağıdır.

• Nabız ve tansiyon dolaşım fizyolojisinin temel göstergeleridir.

• Hemşirelikte değerlendirmelerin çoğu dolaşım sistemini anlamaya dayanır.

KAYNAKLAR

• Guyton & Hall – Tıbbi Fizyoloji

• Tortora & Derrickson – Anatomi ve Fizyoloji

• Hemşirelik Fizyoloji Ders Kitapları

• European Society of Cardiology (ESC) Temel Eğitim Kaynakları